Erişilebilir Ama Nasıl? Herkes İçin Kullanılabilir Mobil Uygulamalar Geliştirmek

21 Haziran 2025'te Resmî Gazete'de yayımlanan 2025/10 sayılı Genelge, web siteleri ve mobil uygulamalar için ilk kapsamlı erişilebilirlik yükümlülüğünü getirdi. Kapsamda kamu kurumları, üniversiteler, belediyeler, bankalar, özel hastaneler, MEB izinli özel öğretim kurumları, karayolu, deniz, demiryolu ve havayolu yolcu taşıyıcıları, A Grubu seyahat acenteleri ve 200 binden fazla aboneli elektronik haberleşme işletmecileri var. Bunlar için bir yıllık süre 20 Haziran 2026'da doldu; 6563 sayılı Kanun kapsamındaki e-ticaret hizmet sağlayıcılarının süresi 20 Haziran 2027'de bitiyor.

Standart olarak Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın 'Kontrol Listesi – A Seviyesi' ve WCAG 2.2 esas alınıyor. Bakanlığın uygulama yönergesine göre her kurum bir İnceleme Komisyonu kuruyor ve erişilebilirlik raporunu İzleme Komisyonu'na sunuyor; değerlendirme otomatik test, elle test ve engelli kullanıcılarla test aşamalarından oluşuyor. Erişilebilir bulunan uygulamalara her mobil işletim sistemi için ayrı ayrı iki yıllık Erişilebilirlik Logosu veriliyor. Genelgede doğrudan bir para cezası tanımlı değil.

Son on iki ayda takvim kâğıttan sahaya indi. Türkiye'de 2025/10 Genelgesi kapsamındaki kamu kurumları, bankalar, özel hastaneler, yolcu taşıyıcıları ve 200 binden fazla aboneli operatörler için bir yıllık süre 20 Haziran 2026'da doldu; 6563 sayılı Kanun kapsamındaki e-ticaret hizmet sağlayıcıları için yaklaşık sekiz ay kaldı. AB'de EN 301 549 V4.1.1, 2 Eylül 2026'da yayımlandı; WCAG 2.2'nin altı yeni A ve AA kriterini içeriyor ve AB Resmî Gazetesi'nde atıf yapılmasının Kasım 2026 sonu civarında olması bekleniyor.

W3C, 10 Eylül 2026'da WCAG 3.0'ın yeni bir çalışma taslağını yayımladı; ama WCAG 3 henüz taslak ve WCAG 2.2'yi geçersiz kılmıyor, bugünün hedefi hâlâ WCAG 2.2 AA. Araç tarafında Apple'ın App Store'daki Erişilebilirlik Besin Etiketleri iOS 26 ve sonrasında görünüyor; şimdilik gönüllü, ama Apple ileride yeni uygulama ve güncellemeler için zorunlu olacağını söylüyor. Xcode 27'deki Device Hub, kontrast, Dynamic Type ve görünüm ayarlarını tek Inspector'dan değiştirerek test etmeyi kolaylaştırıyor; WWDC26'da Agent'ların bir uygulamaya VoiceOver desteği eklemesi de canlı olarak gösterildi.

Avrupa Erişilebilirlik Yasası (EAA, 2019/882 sayılı Direktif) 28 Haziran 2025'ten beri uygulanıyor. Tüketici bankacılığı, e-ticaret, yolcu taşımacılığı rezervasyon ve bilgi arayüzleri, elektronik iletişim hizmetleri ve e-kitaplar kapsamda. Bu tarihten önce imzalanmış hizmet sözleşmeleri için 2030'a kadar geçiş süresi var. Hizmet sağlayıcılarda 10'dan az çalışanı ve 2 milyon avronun altında cirosu olan mikro işletmeler muaf; ancak iki koşulun birlikte sağlanması gerekiyor.

Teknik referans EN 301 549. Bu standardın V4.1.1 sürümü 2 Eylül 2026'da yayımlandı ve WCAG 2.1 yerine WCAG 2.2 A ve AA seviyelerini esas aldı; odak görünürlüğü, sürükleme alternatifi, hedef boyutu, tutarlı yardım, tekrarlı giriş ve erişilebilir kimlik doğrulama kriterleri böylece AB standardına girdi. Uyum karinesi doğurması için AB Resmî Gazetesi'nde atıf yapılması gerekiyor; bunun Kasım 2026 sonu civarında olması bekleniyor. Yalnızca WCAG 2.2 AA'yı karşılamak, gerçek zamanlı iletişim gibi ek maddeler yüzünden tam uyum anlamına gelmiyor. Türk şirketleri için pratik sonuç: AB'deki kullanıcılara bankacılık, seyahat ya da e-ticaret hizmeti sunan bir mobil uygulama, Türkiye'de A seviyesi hedeflerken AB için AA seviyesini karşılamak zorunda kalabilir.

VoiceOver (iOS) ve TalkBack (Android), ekrandaki öğeleri sesli okuyup hareketlerle gezinmeyi sağlayan ekran okuyucular. En yaygın hata, metni olmayan simge düğmeleri: ekran okuyucu bunları 'düğme' diye okur ve kullanıcı ne yaptığını bilemez. SwiftUI'da accessibilityLabel, Compose'da contentDescription ile anlamlı bir etiket vermek ilk adım.

İkinci sık sorun okuma sırası ve gruplama. Bir ürün kartında görsel, isim, fiyat ve puan ayrı ayrı okunursa kullanıcı dört kez kaydırmak zorunda kalır; kartı tek bir öğe olarak gruplayıp 'Kablosuz kulaklık, 1.299 lira, 5 üzerinden 4,5 puan' şeklinde okutmak deneyimi kökten değiştiriyor. Üçüncü sorun durum değişiklikleri: sepete ekleme başarılı olduğunda görsel bir toast çıkıyor ama ekran okuyucuya duyuru gitmiyor. Basit bir test rutini: her yayından önce temel akışı, örneğin kayıt ve ödeme, ekranı kapalı hâlde yalnızca VoiceOver ya da TalkBack ile tamamlamayı denemek.

WCAG 2.2, 2.1'e dokuz yeni başarı kriteri ekledi ve bunların birçoğu doğrudan dokunmatik arayüzleri ilgilendiriyor. Hedef Boyutu (Minimum, 2.5.8, AA) dokunma hedeflerinin en az 24x24 CSS pikseli olmasını ya da yeterli boşlukla ayrılmasını istiyor; Apple'ın 44x44 punto ve Android'in 48x48 dp önerileri bunun üzerinde. Sürükleme Hareketleri (2.5.7, AA), kaydırarak silme ya da sürükleyerek sıralama gibi işlemlerin tek dokunuşla yapılabilen bir alternatifi olmasını şart koşuyor.

Erişilebilir Kimlik Doğrulama (3.3.8, AA), kullanıcıdan bir bulmaca çözmesini ya da şifreyi ezberden yazmasını tek yol olarak sunmayı engelliyor; şifre yöneticisiyle otomatik doldurma ve biyometrik giriş bu kriteri karşılamaya yardım ediyor. Tekrarlı Giriş (3.3.7, A) aynı işlemde daha önce girilen bilgiyi yeniden istememeyi, Tutarlı Yardım (3.2.6, A) ise yardım erişiminin ekranlar arasında aynı yerde olmasını istiyor. W3C'nin WCAG 2.2'yi mobil uygulamalara uyarlayan rehberi Mayıs 2025'ten beri taslak not olarak yayında ve birçok kriter için hâlâ boşluk bırakıyor. WCAG 3.0 ise Eylül 2026 itibarıyla taslak; bugün uyum hedefi olarak kullanılmamalı.

Kullanıcıların önemli bir kısmı sistem yazı boyutunu büyütüyor. iOS'ta Dynamic Type, Android'de yazı tipi ölçeği bu ayarı uygulamaya taşıyor; ama sabit yükseklikli bir düğme ya da tek satıra kilitlenmiş bir etiket, yazı büyüyünce metni kesiyor. Apple'ın App Store'da sunduğu erişilebilirlik etiketlerinde 'Larger Text' iddiası için metnin en az yüzde 200 büyüyebilmesi bekleniyor. Test için en büyük erişilebilirlik boyutunda temel ekranlara bakmak, yerleşim sorunlarının çoğunu birkaç dakikada ortaya çıkarıyor.

Kontrastta WCAG eşiği normal metin için 4.5:1, büyük metin ve arayüz bileşenleri için 3:1. Açık gri üzerine beyaz yer tutucu metin bu eşiğin çok altında kalıyor. Renk tek başına bilgi taşımamalı: kırmızıyla işaretlenen hatalı alan bir simge ya da metinle de belirtilmeli. Hareketi azaltma ayarı açık olan kullanıcılar için büyük geçiş animasyonları ve paralaks efektleri kısılmalı; bu ayar, baş dönmesi yaşayan kullanıcılar için konfor değil kullanılabilirlik meselesi.

Erişilebilirlik genellikle yayından önce yapılan bir denetimle ele alınıyor ve o noktada düzeltmek pahalı oluyor. Daha sürdürülebilir yol, onu tasarım sistemine ve test hattına gömmek. Tasarım sistemindeki her bileşen erişilebilir etiket, minimum hedef boyutu, dinamik yazı desteği ve kontrastı doğrulanmış renk çiftleriyle geldiğinde, ürün ekibi her ekranda bunu yeniden düşünmek zorunda kalmıyor.

Otomatik araçlar başlangıç için faydalı: Xcode'un Accessibility Inspector'ı, Xcode 27'deki Device Hub'ın kontrast ve Dynamic Type ayarlarını hızla değiştiren Inspector'ı ve XCUITest'teki otomatik erişilebilirlik denetimi; Android'de Accessibility Scanner, Lint ve Compose test kontrolleri. Ancak otomatik testler sorunların ancak bir kısmını yakalıyor; okuma sırasının mantıklı olup olmadığını ya da bir etiketin anlaşılır olup olmadığını insan değerlendirmesi gösteriyor. Türkiye'deki yönergenin engelli kullanıcılarla test aşamasını zorunlu tutması bu yüzden yerinde. Coding agent'lar eksik etiketleri toplu eklemekte işe yarıyor, ama ürettikleri etiketlerin anlamlı olup olmadığını yine bir insan dinleyerek kontrol etmeli. Apple'ın Erişilebilirlik Besin Etiketleri şimdilik gönüllü; Apple ileride zorunlu olacağını söylediği için beyan edilen her özellik test edilmiş olmalı.